Magnetrons zijn vast patriarchale dingen want de magnetron van Annemieke Verbeek zorgde ervoor dat haar beeld bevroor tijdens de live expertsessie met onze eerste Kiindspeeltuingast van 2026: filosoof en vroedvrouw Rodante van der Waal. Annemiekes geluid was ook foetsie, dus ergens halverwege pakte Rodante zelf de vragen uit de Q&A op. Paste eigenlijk wel bij het onderwerp en ons maandthema in de Kiindspeeltuin: autonomie (en zelfbeschikking in de geboortezorg).
Hier lees je meer over Kiinds online community: Kiindspeeltuin
Zwangerschap is niet alleen een privébelevenis. Zoals filosoof en vroedvrouw Rodante van der Waal het formuleert: zwangerschap is politiek. Niet omdat elke zwangere een activist hoeft te zijn, maar omdat de ruimte om te beslissen over je lichaam, je bevalling en je grenzen nooit losstaat van systemen, protocollen en machtsverhoudingen.
Tijdens de Kiindspeeltuin-sessie ging het gesprek vele kanten: op obstetrisch geweld, reproductieve rechtvaardigheid, eenzaamheid tijdens het baren en de vraag hoeveel autonomie je eigenlijk kúnt voelen in een zorgsysteem dat sterk leunt op richtlijnen en protocollen.
We durven steeds minder
Eén vraag die bleef hangen: hoe is het zichtbaar dat steeds meer mensen ‘buiten de richtlijnen’ willen bevallen?
Rodante begon haar antwoord met een observatie. Het is niet omdat mensen tegenwoordig zo extreem zouden zijn, maar zorgverleners ervaren minder ruimte om zelf te denken en te handelen.
“We durven steeds minder,” zegt ze. Waar verloskundigen en artsen vroeger vaker geneigd waren om een protocol te zien als richtinggevend in plaats van leidend, is die ruimte smaller geworden. Niet omdat zorgverleners niet meer wíllen meedenken, maar omdat het systeem hen steeds minder uitnodigt om af te wijken.
Dat verschil zit niet alleen in regels, maar ook in houding. Een protocol zegt iets over gemiddelden, over risico’s op populatieniveau. Maar een bevalling vindt altijd plaats bij één concreet lichaam, in één specifieke context. De vraag die Rodante centraal stelt is simpel en tegelijk radicaal: wat is hier, voor deze persoon, nu nodig?
“Uiteindelijk mag de zwangere het zelf zeggen. Dus wat kunnen we mogelijk maken?”
Spiek in ons ebook Eigenwijs bevallen
Van honen naar luisteren
Die verschuiving ziet Rodante wel degelijk. Toen zij verloskunde studeerde, werden vragen buiten de richtlijn soms honend ontvangen. Verzoeken die we nu bijna normaal vinden, zoals een badbevalling, konden toen eenvoudigweg ‘niet’. Niet omdat het per definitie onveilig was, maar omdat het niet in het boekje stond.
Dankzij acties als Genoeg gezwegen is er iets veranderd. Er is meer taal voor de ervaringen van barenden. Meer aandacht voor obstetrisch geweld. En meer bewustzijn dat veiligheid niet alleen medisch, maar ook relationeel is.
Rodante merkt dat vooral bij jongere artsen. Een generatie die is opgegroeid met het idee van zelfbeschikking, en die gevoeliger is voor vragen over macht, consent en autonomie. Met hen is het vaak makkelijker om in gesprek te gaan over wensen die afwijken van de norm.
Dat betekent niet dat alles ineens kan of moet. Maar wel dat de reflex verschuift van “dit mag niet” naar “laten we samen kijken wat hier mogelijk is”.
Angst, ervaring en smalle marges
Waarom wordt er dan toch zo strak aan protocollen vastgehouden?
Volgens Rodante speelt angst een grote rol. Angst om iets te missen. Angst voor aansprakelijkheid. Angst om fouten te maken in een systeem dat weinig ruimte laat voor nuance. Die angst wordt versterkt door een structureel probleem in de geboortezorg: een gebrek aan ervaring.
Verloskunde is zwaar werk. De gemiddelde beroepsduur van verloskundigen ligt rond de zeven jaar. Dat betekent dat veel zorg wordt geleverd door relatief jonge professionals, die minder casuïstiek hebben gezien. Tegelijkertijd worden steeds meer bevallingen medisch, waardoor eerstelijnsverloskundigen minder ‘normale’ bevallingen begeleiden. De marges worden kleiner, de uitzonderingen groter.
Minder ervaring betekent vaker terugvallen op protocollen. Niet uit onwil, maar uit zelfbescherming.
Dat geldt ook in het ziekenhuis. Veel mensen denken dat ze bij overdracht automatisch bij een ervaren gynaecoloog terechtkomen. In werkelijkheid worden veel bevallingen begeleid door artsen in opleiding of artsen zonder specifieke vroedvrouwenfilosofie. Ook daar speelt onzekerheid een rol, en dus de neiging om strak binnen de lijntjes te kleuren.
Zelfbeschikking ontstaat in relatie
Rodante zet autonomie niet neer als iets wat je ‘gewoon moet pakken’. Zelfbeschikking ontstaat niet in isolatie. Ze ontstaat in relatie.
Tijdens het baren voelen de meeste mensen zich pas echt vrij als ze zich gedragen, gezien en veilig voelen. Dat vraagt om ondersteuning. Om iemand die naast je staat, letterlijk en figuurlijk. Of dat nu een partner is, een doula, een verloskundige of een andere vertrouwde persoon.
Lees ook: de voordelen van thuis bevallen – info van een vader aan vaders
Obstetrisch geweld, zegt Rodante, is vaak een kwestie van eenzaamheid. Niet gehoord worden. Niet serieus genomen worden. En dat raakt niet alleen barenden, maar ook zorgverleners die werken in een systeem dat hen steeds minder ruimte geeft.
De baarmoeder politiseren
In Baas in eigen buik trekt Rodante deze lijn door naar een grotere conclusie. We krijgen de politiek niet uit de baarmoeder door haar te ontkennen of te depolitiseren: “We krijgen de politiek alleen uit de baarmoeder door haar zélf te politiseren.”
Dat betekent erkennen dat bevallen nooit alleen een medische gebeurtenis is. Het is ook sociaal, cultureel en politiek. Het raakt aan vragen over zeggenschap, vertrouwen en wie uiteindelijk bepaalt wat ‘veilig’ is.
Juist daarom is het gesprek hierover zo belangrijk. Niet om zwangeren bang te maken of zorgverleners weg te zetten, maar om ruimte te creëren voor andere verhalen. Voor twijfel. Voor nuance. En voor het besef dat goed zorgen begint bij aandacht en serieus luisteren.
Verder praten? Welkom in de Kiindspeeltuin
De volledige sessie met Rodante van der Waal is terug te kijken in de Kiindspeeltuin, met ondertitels en hoofdstukken. Daar vind je ook nog veel meer over geboortezorg en bevallen, over zwangerschap, postpartum en het ouderschap daarna.
Meer weten?
Natuurlijk raden we Rodantes boek Baas in eigen buik van harte aan. Meer van Rodante? Ook haar prachtige dichtbundel Op navelhoogte de kans is een geweldig cadeau (voor jezelf, of als kraamcadeau?).
En word dus lid van de Kiindspeeltuin: de online community van Kiind. Daar bekijk je het interview (met Nederlandse ondertiteling) met Rodante van der Waal in zijn geheel terug (of luister het, als podcast!).
Verder kijken/lezen/luisteren?
In de Kiindspeeltuin ben je als zwangere/postpartum-ouder precies op de juiste plek. Je vind er alles wat Kiind ooit maakte voor aanstaande en kersverse ouders, zoals onze meer dan complete bevalcursus (altijd gratis toegankelijk ook voor proefleden). Ons ebook Eigenwijs bevallen. Het ebook 40 dagen kraamtijd. Alles voor je geboorteplan en alles over borstvoeding. Verder vind je op de forums veel eerder gestelde vragen (met antwoorden) van gelijkgestemden en bérgen zinnigs in de vorm van magazine-artikelen, korte video’s, spiekbriefjes, volledige opnames van eerdere expertsessies (onder vele andere die met Bahareh Goodarzi en Daan Borrel, met Mirjam Vos, Vroedvrouw Margot of die met Anna Myrte Korteweg). Lees hier meer en word hier gezellig proeflid.
