‘Ik speel liever binnen, want daar zitten de stopcontacten’, volgens een jongen van een jaar of negen in het boek ‘Het Laatste Kind in het bos’ van de Amerikaanse auteur Richard Louv. Richard Louv brengt het opgroeien zonder natuur in verband met de toename van ADHD-klachten. ‘Het laatste kind in het bos’ heeft internationaal nogal wat los gemaakt, ook in Nederland. Het kwam uit in 2007 en sinds die tijd neemt de aandacht voor spelen in de natuur hand over hand toe.
Ik vind de titel ‘Laatste kind in het bos’ nogal dramatisch. In het boek komen – voor ons begrip – Amerikaanse toestanden aan bod, zoals een overdreven claimcultuur. Op zondagmiddag zie je echt wel kinderen in het bos. Maar van ouders hoor ik wel dat het lastig is om kinderen te motiveren om lekker in de natuur te spelen.
Bij echt spelen gebruik je al je zintuigen
Het nut van niksdoen
In de natuur kun je ogenschijnlijk niks doen. Ik organiseer kinderpartijtjes in het bos en na afloop komen we erachter dat er eigenlijk maar weinig nodig is om een leuke tijd te hebben. We klimmen in drie bomen, graven een molshoop uit, rennen een duin op, bouwen een hut en spelen verstoppertje. Dan is de tijd alweer voorbij en heeft iedereen een leuke tijd gehad. Ouders geven vaak aan dat dit het meest relaxte feestje was dat ze ooit hebben gedaan met hun kind. En de kinderen vergelijken sommige spelletjes met world of warcraft, maar verlangen niet echt terug naar de spelcomputer.
Spelen in de natuur brengt je op de beste momenten in een ‘flow’. Kinderen zijn intensief met de natuur bezig. Ze kunnen rustig een half uur proberen om met een vuurmakertje een stukje schors brandend te krijgen. Ze sjouwen met de ene zware stok na de andere om een hut te bouwen. En geen schoolbel die ze stoort. Het speelkwartier kan nog heel lang duren. Tenminste als jij als volwassene het spel een kans geeft.
Zintuigen en verbeelding
Bij een computerspelletje druk je op een knopje en de hut staat. Er is vaak maar één versie en er is geen enkel risico. Je hoeft niet op te passen dat er een tak op je hoofd valt. Bij echt spelen gebruik je al je zintuigen. En dat is belangrijk voor de fysieke ontwikkeling en het zelfvertrouwen van kinderen.
Bij een hut bouwen gebruik je:
Je ogen: om te zien hoe die gebouwd moet worden.
Je tast: je voelt hoe glibberig of ruw de takken zijn.
Je neus: je ruikt het bos en de paddestoelen die op dood hout groeien.
Je oren: je hoort de geluiden om je heen.
Je evenwicht bij het lopen met zware takken door het bos.
En je verbeelding bij het bedenken hoe de hut gebouwd moet worden en hoe die moet worden ingericht. Een stronk wordt een stoel. Een tak wordt een kapstok.
Natuur en speciale kinderen
Kinderen met ADHD zie ik vaak opbloeien in het bos. Ze nemen vaak de leiding, want ze hebben de meeste energie en verbeelding. Ze sjouwen af en aan met takken. Nemen de verantwoording voor het dak van een hut, klimmen in een boom en nemen andere kinderen op sleeptouw. ‘Hier moet je niks’ vertelde een jongen een keer tegen mij, nadat ik hem allemaal klusjes had gegeven.
Kinderen met autistische kenmerken komen ook tot hun recht. Autistische kinderen heb ik uren zien genieten van het perfectioneren van de pijl-en-boog. Vaak doen ze tijdens een partijtje hun ‘eigen ding’, soms samen met een vriendje die zich ook wil concentreren op één onderdeel.
‘Ik heb al twintig keer de aap uit de boom geschoten’, kwam de jongen mij vertellen. De ouders waren zichtbaar blij dat de jarige Job zo lekker bezig was. Vorige feestjes waren vaak een drama!
Tips om ze mee het bos in te krijgen
Ga naar het bos om te spelen, niet om te wandelen. Denk aan hutten bouwen, beestjes zoeken, bomen klimmen en katapulten maken. Kinderen houden van actie. Als daarbij gewandeld moet worden, prima, maar dat staat niet voorop.
Zet je mobiele telefoon uit en doe mee! Bij het spelen in het bos leren ouders en kinderen elkaar goed kennen, maar niet als je telkens bezig bent met iets anders. Maak dus weinig of geen foto’s. Dat stoort ook in mijn eigen beleving.
Houd rekening met de (eigen)aardigheden van je kind. Het kind ‘hoeft’ even helemaal niks!
Bart de Koning is feestjesgever en coördinator bij Natuur is een feest
