Kinderen als serieuze gesprekspartners: zo deed Korczak dat

door Nelleke Bos

De Poolse kinderarts Janusz Korczak (1878-1942) leidde begin 20e eeuw een weeshuis in Warschau. Hij ontwikkelde een methode waarin wederzijds respect de basis was, nadat hij gemerkt had dat straffen en een autoritaire houding weinig effect hadden. Korczak introduceerde de kinderrechtbank: kinderen konden elkaar – maar ook de leiding – voor de rechtbank laten verschijnen. Een conflict of overtreding werd zo opgelost door er publiekelijk over te praten, en tot een eerlijke consequentie te komen. Vaak was dat overigens vergiffenis en de aansporing om je te verbeteren.

Centrale aspecten: openheid, verantwoording, kinderen net zo serieus nemen als volwassenen. Korczaks gedachtegoed inspireert velen, in ouderschap en onderwijs.

Nieuw: Het Kleine Speelgoedboek

Bestel de online special over spelen

Nadenken voor je reageert

Pedagoog Joop Berding verdiepte zich in het werk van Korczak. In het weeshuis leerden de kinderen om briefjes te schrijven met hun vragen, in plaats van ze direct te stellen. Berding legt uit waarom dat goed werkt:

‘Respect, rechtvaardigheid, participatie, dialoog en reflectie – dat zijn de begrippen waar zijn werk van doordrenkt is. Ze leerden zo te wachten op een antwoord. Overigens was het voor een deel ook zelfbescherming, hij bakende zijn grenzen af, om zijn eigen rust te bewaken. Korczak is een voorbeeld van het respectvol met elkaar omgaan, van opvoeder naar kind, maar ook van kind naar opvoeder en kinderen onderling. Hij stelde steeds de vraag naar de rechtvaardigheid van onze handelingen: doe ik hiermee het kind recht, maar ben ik ook trouw aan mezelf? We zijn geneigd om almaar snel te reageren. Als dat een patroon wordt, gaat iedereen er zich naar gedragen en verdwijnt de tijd om na te denken. Zeg zo nu en dan tegen je kinderen: ‘Daar wil ik even over nadenken.’ 

Het permanente appèl dat kinderen op ons doen, put ons uit, als we overal op ingaan. Moeten we voortdurend meegaan in hun wensen? Het is niet erg als je even niet speelt of helpt. Ze mogen leren dat jij ook iets voor jezelf hebt. Mijn kleinkinderen hebben weleens moeite om zichzelf te vermaken, dan krijg ik veel hulpvragen. Dat vind ik opvallend, het lijkt echt iets van deze generatie.’

Rechtvaardig samenleven

Het lijkt makkelijk (en snel) om kinderen gewoon te zeggen wat ze wel en niet mogen, wat goed en fout is. Janusz Korczak nam de tijd, in de vorm van een kinderrechtbank, om te luisteren naar elkaar, het maken van een afweging en dan tot besluiten komen. Wat zijn daar de voordelen van?

Berding: ‘De pedagogiek van Korczak draait om de vraag: hoe kunnen we rechtvaardig samenleven met mensen die we niet zelf hebben uitgekozen? Het is duidelijk dat daar veel geduld voor nodig is. Zeker omdat er onvermijdelijk ruzies en conflicten en belangentegenstellingen zijn. Hoe deze vreedzaam op te lossen? Daar gaat het idee en het werk van de kinderrechtbank om. Een groot voordeel is dat zo veel mogelijk belangen, ook dat van de ‘overtreder’ naar voren kunnen komen, in het openbaar. Dus geen achterkamertjes waarin het even wordt bedisseld. De hele gemeenschap (de klas, de leefgroep) wordt er op die manier bij betrokken en dat is belangrijk omdat in zekere zin ook de gemeenschap moet worden ‘geheeld’.’

Dit is een bewerkte selectie van een prachtig interview dat je in de nieuwste Kiind, editie Eenvoud, leest. Nieuwsgierig? Bestel hem hier. Met dank aan Joop Berding.

Fotografie: Jana Boekholt

Meer lezen

Joop Berding | Ik ben ook een mens

Justine Mol | Opgroeien in vertrouwen

Peter Gray | Free to learn

Boekentips

Word lid

In onze fijne online community verbind je met gelijkgestemden

Verder lezen

Kinderen leren sneller als je ze met rust laat

Kinderen leren sneller als je ze met rust laat

Tijdens de zomervakantie valt het me zo op: wat groeien ze hard! Kinderen lijken een sprong in hun ontwikkeling te maken, precies in de periode waarin ze het minst ‘moeten’. De wekker bestaat niet, we zijn oeverloos veel buiten, scharrelen maar wat rond. Er zijn geen...

Nieuws: Weer een reden waarom straffen een slecht idee is

Nieuws: Weer een reden waarom straffen een slecht idee is

Uit een onderzoek waarin honderd kinderen tien jaar lang werden gevolgd blijkt dat kinderen met stress, op latere leeftijd risico's slecht inschatten en niet goed leren van hun fouten. Zo blijkt maar weer dat het knuffelbeleid dat sommige (jeugd)zorginstellingen in...

3 lessen over hoe kinderen leren

3 lessen over hoe kinderen leren

Kleine kinderen leren het automatisch: omrollen, lopen, praten. Grapjes maken, stoeien en knoeien. En zelfs, afhankelijk van waar je woont, koffiezetten, boogschieten of jatten. Daar hebben ze onze hulp echt niet bij nodig. Hoe belangrijk is het dat wij, als...

Kinderen blijven creatief door te proeven, voelen en ruiken

Kinderen blijven creatief door te proeven, voelen en ruiken

Zo leuk dat Jannie van Kiind mij uitnodigde voor een insta-life over sensomotorische ontwikkeling en creativiteit. De tijd vloog voorbij en we hadden eigenlijk nog zoveel om over door te kletsen! Vanuit die gedachten schrijf ik deze blog. Eerst zet ik nog even op een...

Jongens en meisjes verschillen minder dan het lijkt

Jongens en meisjes verschillen minder dan het lijkt

Jongens en meisjes. Een wereld van verschil. Tenminste, als je speelgoedwinkels en kledingzaken mag geloven. Die bevatten tegenwoordig een enorme kloof tussen roze en blauw. Maar zijn de verschillen m/v wel echt zo groot? Of is het slechts onze perceptie? Als...

Creativiteit is vrij denken en creëren

Creativiteit is vrij denken en creëren

Met 'Oh, wat ben je creatief', wordt meestal bedoeld dat je mooie dingen kunt maken. Een mooi gedicht, een mooie vaas, een enig beeldje... Toch heeft een donderdagavondcursus bloemschikken meer te maken met 'iets creëren' dan met 'creativiteit'. Een andere benadering...

LEES GRATIS HET INTERVIEW MET ALFIE KOHN

Het interview met de grondlegger van het onvoorwaardelijk opvoeden in je mailbox? Je ontvangt meteen ook de Kiindnieuwsbrief vol inspiratie (uitschrijven mag).

Het is gelukt, we gaan een mail naar je typen! (check ook je spamfolder)

0