Meer kleur in de boekenkast graag

door Nelleke Bos

Het is niet meer te houden: we snakken naar diversiteit! Ook in de kinderliteratuur willen we flink meer aan diversiteit in gender, liefde en kleur in de boekenkast. Toch is het nog goed zoeken naar kinderverhalen waarin er werkelijk diversiteit is. Kiind is al jaren fan van kinderboeken die met zorg en aandacht gemaakt zijn. Daarom vind je hier een frisse lijst met boekentips rijk aan culturele en etnische variatie.

Echt inclusief betekent…

Je bent er niet met hier en daar een personage met een andere huidskleur dan wit. Dat noemen we tokenisme: dat ene niet-witte karakter is er voor de vorm aan toegevoegd. Diversiteit heeft nogal wat meer inhoud nodig dan een sausje over een verder kleurloos verhaal. Ook – en let op, want dit gaat echt weleens mis – heeft een goed en divers kinderboek een hoge kwaliteit en niet alleen maar een beregoede boodschap. Een themaboek met een belangrijke visie redt het niet zonder sterke verhaallijn, creatieve illustraties en vet goede grapjes op kinderniveau. Zo bleven de meest verantwoorde themaboeken bij ons altijd achter in de kast stofhappen. Hadden ze maar leuk moeten zijn!

Own-voices 

Ook goed om te checken: is het verhaal geschreven vanuit bijvoorbeeld een wit perspectief op een andere groep? Of deelt de auteur / illustrator een identiteit met de personages, en brengt die het verhaal dus authentiek, vanuit eigen ervaring? Dit heten ‘own-voices-boeken’, leerde ik bij boekhandel EduCulture. Het is niet zo dat own-voices-boeken altijd beter zijn, maar het is wel belangrijk om bij een boek dat vanuit een ander perspectief verteld is, na te gaan of er geen stereotypen zijn gekozen.

Gratis Kiind tijdschrift

Download voor nop editie THUIS

Diversiteit heeft nogal wat meer inhoud nodig dan een sausje over een verder kleurloos verhaal

Checklist voor inclusieve kinderliteratuur

Echt inclusieve literatuur voldoet aan een paar essentiële voorwaarden, signaleert Joan Windzak, eigenaar van EduCulture. Ze onderscheidt dan ook 5 kenmerken waar je bij kinderboeken op kunt letten. Ik geef ze hieronder vrij vertaald weer.

  1. Illustraties. Zijn de illustraties vrij van stereotypen?
  2. Tokenisme. Maakt het verhaal geen gebruik van tokenisme? (Je weet wel, de knuffelmarokkaan, net als de gay best friend die iedereen schijnt te hebben)
  3. Afwezigheid. Zijn er bepaalde groepen afwezig? Wie je niet ziet, leer je niet kennen. En wie zichzelf niet weerspiegeld ziet, lijkt niet te bestaan, of er zelfs niet toe te doen. Denk aan Aziatische personages, die opvallend vaak afwezig zijn in de literatuur.
  4. Taalgebruik. Hoe is het taalgebruik? Zijn er beladen woorden, die neutraal lijken, maar toch scheve verhoudingen impliceren, een beperkend beeld geven of een oordeel inhouden over het beter of slechter zijn dan de ander?
  5. De verhaallijn. Hoe is de interactie tussen mensen? Bevat het verhaal boodschappen die bepaalde stereotypen versterken? 

Nu kun je als je heel ijverig bent, jezelf door massa’s boeken heen werken met deze checklist voordat je iets aan je kind voorleest. Kom ik zelf nooit aan toe. Daarom komt hier een rijtje favorieten met een hier-worden-we-blij-van-stempeltje.

Prentenboekjes 

Liever niet 

Over Manoe, die geen kusjes wil van oma. Dit verhaal leent zich goed om met je kind over (lichaams-)grenzen en consent te praten op een simpele en herkenbare manier.

De dag dat jij begint

Iedereen voelt zich weleens ‘anders’. Door je verhaal te delen, bereik je elkaar, laat dit lieve boek zien.

Spiegelbeeld 

Kelsey vindt haar haar niet mooi. Ze wil geen vlechtjes, maar sluik haar, net als andere kinderen. Oma leert Kelsey er anders naar kijken.

Ik wil vlechtjes 

Hetzelfde thema als in Spiegelbeeld – maar andersom – lees je in ‘Ik wil vlechtjes’. Esmee wil juist vlechtjes, net als haar vriendinnetje.

Het fort in het bos

Hoe kun je samen spelen als je elkaars taal niet spreekt? Tijn en Filmon leren hoe je toch vrienden kunt worden.

Anansi de spin. Sterker dan olifant

Een avontuur van de beroemde spin Anansi, tjokvol humor. Net zo grappig als het eerste deel: Anansi de spin en de gulzige tijger. Beide geschreven door Iven, de man van Cynthia die met haar gezin in Kiind editie MOED gestaan heeft. Wij zijn dus fan.

Duizend-en-één paarse djellaba’s

Esmaa gaat op vakantie in Marokko en raakt in de drukte op de markt haar moeder kwijt. Met de hulp van uiteenlopende mensen vindt ze haar moeder weer terug.

Zelf lezen 

In vuur en vlam

In dit grappige verhaal over drie brandweervrouwen ontdek je waar je de brandweer voor kunt bellen, en waarvoor niet. En passant worden Rik en Tim verliefd; zo pak je meteen een stukje ‘queer’ opvoeding mee. (Avi M3)

Waar is mijn noedelsoep?

Lekker verhaal vol herhaling (dús heerlijk voor jonge kinderen vanwege het ritme in het boek) over Sam-Ming die in de klas zijn lunch kwijt is. Hij gaat op zoek, en leert onderweg de heerlijkste gerechten uit andere werelddelen kennen. En oh ja, hoe fijn het is om te delen.

Planeet Omar. Onverwachte superspion

Spannende detective over Omar, die geld inzamelt voor de moskee, maar gaandeweg op wat mysteries stuit.

Mama is minister-president

Leerzaam en spannend avontuur dat zich afspeelt in ‘het torentje’. Doet het ook erg goed in de klas.

Bahar Bizar

Bahar heeft twee moeders en verzint op school een stoer verhaal over hen, maar hoe kan ze dit vervolgens thuis uitleggen?

Bedtijdverhalen voor rebelse meisjes – 100 verhalen over Black Girl Magic 

Met prachtige illustraties ontdek je in vogelvlucht de geschiedenis van 100 stoere meisjes die zich nergens door lieten tegenhouden om hun dromen waar te maken.

TIPPERDETIP: voor inspiratie ga je niet naar de winkel van ons allemaal, maar kun je beter te rade gaan bij de Nederlandse boekhandel EduCulture, de kinderboekhandel die alle pareltjes van diversiteit weet te vinden. Steek ook je licht op bij de Belgische shop Cargoconfetti. Deze en andere inclusieve winkeliers hebben de kennis, doen voortdurend speurwerk naar nieuwe titels die recht doen aan álle mensen.

Foto: Tjimke Prins model Cynthia & een paar van haar kinderen

Boekentips

Word lid

In onze fijne online community verbind je met gelijkgestemden

Verder lezen

De uitdaging van op een kluitje leven: omgaan met overprikkeling

De uitdaging van op een kluitje leven: omgaan met overprikkeling

Nu jullie de hele dag op een kluitje leven, kan de bom wat eerder barsten. Het helpt mij enorm om te zien dat het bijna nooit gaat om het voorval zelf, maar dat jij of je huisgenoot overprikkeld is. En het loont enorm om dát aan te zien komen. Ik schreef eerder over...

Recensie: Natuurlijk en gezond (op)voeden

Recensie: Natuurlijk en gezond (op)voeden

In navolging van haar boek ‘100% gifvrij leven’, schreef Julia Kang een boek gericht aan ouders. Over het gezond voeden en opvoeden van je kind. Dat begint al in de zwangerschap: welke voeding heeft invloed op je baby? Én in de voorbereiding van het...

Vogeldrinkschaal bouwen

Vogeldrinkschaal bouwen

Het is altijd gezellig om vogels in de tuin te hebben. Je kunt ze uitnodigen door een mooi drinkschaal te maken. Het is het leukste om een schaal te maken die groot genoeg is om in te badderen, aangezien vogels dat graag doen. Het poedelen is van belang voor het in...

Supermarkten vol spaaracties: geen fratsen, doe mee!

Supermarkten vol spaaracties: geen fratsen, doe mee!

Beans, wuppies, smurfen, welpies, troetels, beesies, voetbalplaatjes en disco’s. Iedereen die kinderen, kleinkinderen of buurkinderen heeft weet precies wat dit zijn. Het zijn de bekende supermarktcadeautjes die je krijgt wanneer je een bepaald bedrag uitgeeft. Veel...

Kinderen leren ook door te lanterfanten

Kinderen leren ook door te lanterfanten

Vandaag de stad in, morgen naar het bos. En als je thuis blijft, voelt het alsof je je kind iets onthoudt. Nergens voor nodig. Kinderen leren juist ook van niets doen. Geef mij maar een todo-list tjokvol Dolce far niente, en dan zien we wel wat er dan spontaan uit de...

Wandelen door de winterse wereld

Wandelen door de winterse wereld

Door de besneeuwde Waterleidingduinen lopen zes kinderen, papa, mama, en ik als gids. Ik heb ze herten beloofd en vol verwachting klopt ons hart. Al snel zien we keutels. Ze zijn warm, want de sneeuw eromheen is een beetje gesmolten. Ze zijn dus vers! We volgen...

0