Peter Gray bewijst dat vrij spel van levensbelang is

door Drees Koren

Hij is de expert op het gebied van vrij leren: Peter Gray, professor en onderzoeker in de psychologie, beschrijft in het boek Free to Learn zijn bevindingen over het nut van vrij spelen en de nutteloosheid van het schoolsysteem. En alles begon bij zijn zoon Scott.

Wetenschapper

Scott was negen jaar toen hij zijn vader op niet mis te verstane wijze (‘go to hell’) te kennen gaf dat hij niet meer naar school wilde. Zijn vader zocht een alternatief en vond dat bij Sudbury Valley, een van de eerste vormen van democratisch onderwijs, waarbij kinderen de hele dag vrij zijn om te spelen. Gray: ‘Ik ben niet het soort vader dat intuïtief aanvoelt dat mijn kind een andere vorm van onderwijs nodig heeft. Integendeel, ik ben wetenschapper en ik wil bewijzen zien.’ Dus deed hij onderzoek. Eerst onder de voormalige leerlingen van Sudbury Valley. ‘Wat bleek? Degenen die naar de universiteit wilden, waren allemaal toegelaten en ze hadden het er met een verbazingwekkend succes vanaf gebracht. En onder alle ondervraagden was er niet één die er spijt van had dat hij naar deze school gegaan was.’

Unschoolers

Gray was onder de indruk. Dus stuurde hij niet alleen zijn zoon naar deze fijne, succesvolle school, maar hij ging zich nog meer verdiepen in de materie. Hij deed een soortgelijk onderzoek naar unschoolers, kinderen die thuisonderwijs krijgen zonder vast curriculum en tests. ‘Ik kreeg hetzelfde verhaal te horen.’

De waarheid is: je hebt geen controle

Kindermishandeling

Vrij spel blijkt cruciaal in de ontwikkeling van kinderen. Het is democratisch, sociaal en creatief. En op school is steeds minder ruimte voor spel. Het is onderzocht en bewezen: hoe minder ruimte voor spel, hoe minder creatief de kinderen die worden afgeleverd. Eigenlijk heeft Gray geen goed woord over voor het gangbare schoolsysteem. Het breekt je eigen wil en is dodelijk voor het ontdekken van je eigen waarde. ‘Het eerste dat je op school leert, is dat je gehoorzaam moet zijn.’ In zijn boek identificeert hij de zeven zondes van het schoolsysteem. School is onvrij, ontneemt kinderen hun eigen verantwoordelijkheid, is een intrinsieke motivatie-killer, werkt allerlei narigheid, zoals schaamte, bedrog, cynisme en verwaandheid in de hand, promoot concurreren en pesten, leert kritisch denken af en zorgt voor minder diversiteit in vaardigheden en kennis. De wetenschapper vat alles samen met de zorgwekkende woorden: ‘het schoolsysteem is door de staat verplichte kindermishandeling.’

Kinderarbeid

Hoe kan dat nou? Om die vraag te beantwoorden, werpt Gray een blik op de geschiedenis. Belangrijk feit: school is niet ontstaan om kinderen te helpen om de beste versie van zichzelf te worden. Welnee, school werd in het leven geroepen om kinderen te beschermen tegen kinderarbeid in de landbouw en industrie. Eerst door de kerk, en later, toen staat en religie gescheiden werden, door de overheid. En het lijkt erop dat de overheid steeds meer controle wil op de scholen, hoewel het gevaar van kinderarbeid allang geweken is. 

Controle

Peter Gray: ‘Vandaag de dag is er een extreme behoefte aan controle. Maar de waarheid is: je hebt die controle niet. Het beste dat je kunt doen, is zorgen dat je kinderen zich goed voelen over zichzelf, en ontdekken waar ze goed in zijn.’ Hoe dan? Simpel. Door ze vrij te laten. En erop te vertrouwen dat ze geboren zijn om op te groeien tot gezonde, weldenkende, onafhankelijke volwassenen. 

Oh ja, en Scott? Die is inmiddels vijftig, vader, en werkt bij de Sudbury Valley School. Het gaat goed met hem. 

Het hele interview met Peter Gray wordt nog in Kiind gepubliceerd. Mis het niet en neem nu vast een abonnement.

Fotografie Machteld Kroon

Verder lezen:

Peter Gray | Free to Learn

Waarom naar school? Leren doe je van het leven

Dit zijn de mooiste ideeën voor het onderwijs van de toekomst

Boekentips

Word lid

In onze fijne online community verbind je met gelijkgestemden

Verder lezen

Kinderen als radiografisch bestuurbare auto’s

Kinderen als radiografisch bestuurbare auto’s

In de wachtkamer van de artsenpraktijk rinkelt de telefoon aan een stuk door. De arts-assistent neemt steeds de telefoon op en reageert. ‘Psychologisch onderzoek voor uw zoon?’, ‘IQ-test voor uw dochter?’ ‘Doorverwijzing voor een...

Zo kan thuisonderwijs eruitzien

Zo kan thuisonderwijs eruitzien

Thuisonderwijs. Steeds meer ouders denken erover. En waarom eigenlijk niet? Voor de een is school fantastisch, maar lang niet elk kind of gezin vindt een passende school. Het gezin van Nienke en Rick werkt met thuisonderwijs. Kiind maakte een reportage die je in...

Jongens hebben meesters nodig, meer dan meisjes

Jongens hebben meesters nodig, meer dan meisjes

'Jongens steeds slechter in eindtoets van basisschool' kopte het AD vorige week. Hoewel dit volgens onderzoek waar is, vind ik de kop wat ongelukkig gekozen. Het suggereert namelijk dat de schuld bij de jongens zelf ligt. Maar wanneer het met groepen kinderen niet...

Citotraining, een ramp voor kinderen

Citotraining, een ramp voor kinderen

Nog een paar maanden en dan is het zover: groep 8 gaat de eindtoets maken. Zo'n toets is vaak een hele gebeurtenis in een gezin, maar voornamelijk voor het kind zelf natuurlijk. Veel ouders vinden de citotoets erg belangrijk, omdat het deels bepaalt welk advies jouw...

Hoogbegaafdheid; een ander systeem in de hersenen

Hoogbegaafdheid; een ander systeem in de hersenen

Sander Dekker, de man die verantwoordelijk is voor het reilen en zeilen van ons onderwijs. Wie kent hem niet? Ik wel in ieder geval. Kort geleden maakte onze staatssecretaris bekend dat er voor de toptalenten in ons onderwijs dingen moeten veranderen. Een hoop...

Omgaan met geld: Financiële opvoeding

Omgaan met geld: Financiële opvoeding

Leren omgaan met geld is belangrijk. Het Nibud spreekt daarom van een financiële opvoeding. Hieronder valt niet alleen het leren omgaan met zakgeld, maar ook 'hoe spaar je ergens voor', 'wat is een kasboek en hoe hou je dat bij'? Het begint allemaal bij het geven van...

0