Ooit hebben opvoedkundigen bedacht dat straffen toch niet zo’n goed middel was om kinderen mee op te voeden. Straffen levert meer narigheid op en erg effectief is het meestal niet. Nou ja, het gedrag stopt eventjes, maar meestal niet voor lang. Daarbij zijn de langetermijneffecten ingrijpend. Ook de relatie tussen ouder en kind komt er flink mee onder druk te staan.
Maar ja, wij ouders willen toch wel graag dat kinderen doen wat wij zeggen. Dat ze netjes aan tafel blijven zitten tijdens het eten, dat ze hun broertje of zusje niet slaan, dat ze hun speelgoed heel laten en van de dure ipad van mama afblijven.
Door het prijzen van goed gedrag zou je in theorie je kind kunnen stimuleren om het juiste gedrag vaker te laten zien. Verbaal belonen lijkt een mooi en redelijk alternatief. Maar is dat wel zo?
‘Nee’ zegt Alfie Kohn, schrijver van boeken over opvoeding en educatie. Prijzen is niets anders dan de andere kant van de medaille waar straffen ook op staat. Het is manipuleren van gedrag. Goed, het is wat milder en vriendelijker op het oog dan straf geven, maar het is een wolf in schaapskleren.
Kijk bijvoorbeeld maar eens naar dit onderzoek: onlinelibrary.wiley.com | Is no praise good praise?. De conclusie is dat het prijzen van de inzet weliswaar niet schadelijk is, maar dat prijzen om wie het kind is (“Wat knap van jou!”) dat wel is. Dit is een van de vele onderzoeken en eigenlijk zijn de uitkomsten steeds hetzelfde: prijzen verlaagt het zelfvertrouwen en de motivatie van kinderen. Maar hoe zit dat dan precies?
Eigenlijk is het vrij logisch: een kind dat van een ander te horen krijgt of het iets goed of fout doet, vertrouwt steeds vaker op het oordeel van anderen. In plaats van dat een kind zelf denkt: ‘ik ben zeer tevreden over wat ik heb gedaan’, aarzelt het en kijkt naar zijn ouder of leerkracht: ‘is het zo wel goed?’
Het begrip ‘intrinsieke motivatie’ kun je het beste uitleggen als een innerlijke drijfveer om iets te doen. Denk aan iemand die een passie heeft voor zijn hobby en elke vrije minuut daaraan wil besteden, of een kind dat een leeg vel papier ziet en meteen zijn krijt pakt en begint te tekenen. Intrinsiek gemotiveerde mensen hebben plezier in wat zij doen en halen er voldoening uit voor zichzelf. Dat geldt ook voor zonder bijbedoelingen iets voor een ander doen. Gewoon omdat het fijn voelt en niet omdat er iets tegenover staat.
Naast intrinsiek bestaat er ook extrinsieke motivatie – een door een ander gegeven beloning zoals een compliment van een ouder, een sticker van de juf, een goed cijfer op school.
Nu lijkt niet elk compliment hetzelfde: Carol Dweck, onderzoekster aan de Stanford Universiteit ontdekte wat zij de growing mindset noemde. Van een groep leerlingen die een test moest maken en daar een compliment over hun intelligentie ontving, loog 40% naderhand over zijn testresultaten. Van de andere groep, die een compliment had gekregen over hun inzet, loog bijna niemand over het behaalde resultaat.
Kennelijk leggen we met prijzen de lat hoog: ‘dit is wat jij moet doen om mijn goedkeuring te krijgen’ en dat maakt mensen gevoelig voor tegenvallende resultaten. Hoe en waarvoor je een compliment krijgt, kan dus van grote invloed zijn. Alfie Kohn zegt daar over dat – hoewel hij Dweck’s werk waardevol vindt – het geven van een compliment altijd een negatief bijeffect kan hebben. Ook als je de inzet van een kind beloont, kan een kind denken dat hij het niet goed heeft gedaan.
Belonen is zelfs in de hersenen van kinderen te zien, zegt neurobioloog Robert Cloninger in het boek ‘Nurture shock’ van Po Bronson en Ashley Merryman. Kennelijk triggert de verbale beloning het gebied in de hersenen en maakt een kind -ook op de langere termijn – gevoeliger voor extrinsieke motivatie.
Met prijzen leggen we de lat hoog
Deze uitkomsten zijn keer op keer herhaald in vele onderzoeken. Beloon je kinderen, dan lezen ze bijvoorbeeld kortere en simpelere boeken en dan alleen nog als het moet van school1. In het bedrijfsleven is intrinsieke motivatie van werknemers al veel bekender, ook voetbaltrainer Frank de Boer gebruikt het om spelers te motiveren. Alleen in de pedagogie wordt vaak nog vast gehouden aan gedragsbeïnvloeding als methode. Omdat het op korte termijn zo handig werkt.
Maar op de lange termijn ondermijnt het de relatie. Kinderen blijken vaak door te hebben dat we een compliment niet menen of dat we het geven omdat we er een bedoeling mee hebben. Dan blijkt dat kinderen daarna alles wat we zeggen in twijfel gaan trekken. Daarbij kun je onbedoeld straffen, bijvoorbeeld als het compliment uit blijft. Want hoe vaak moet je het zeggen? Elke keer als je kind iets leuks doet? Als het compliment uit blijft, denkt je kind dan dat het iets fout heeft gedaan? Of prijs je gericht en maak je daarmee je liefde voorwaardelijk en afhankelijk van het gedrag van je kind en niet om wie je kind is?
Betekent dit nu dat je als een houten Klaas dan maar niets meer zegt? Nee, natuurlijk niet. Wees blij als je blij bent, of als je kind enthousiast over iets is. Juich, vier een feestje, doe een dansje, verzin maar iets. Betrokken zijn, aanmoedigen, liefde of interesse tonen is juist heel fijn. Maar je hoeft niet het werk of gedrag van je kind te beoordelen, dat kunnen kinderen prima zelf.
Opvoeden is geen kwestie van gedragstraining of voortdurend je kind managen en monitoren. Het is leren hoe het leven in elkaar zit, met mensen waar je om geeft. Niets meer, maar zeker ook niets minder.
Meer over belonen
Huffingtonpost.com | Criticizing (Common Criticisms of) Praise
Naturalchild.org | Rewards and Praise
Alfie Kohn | Five Reasons to Stop Saying “Good Job!”
Salon.com | Why are Americans so easy to manipulate?
Telegraaf.nl | Zo word je een supermoeder
Psychologytoday.com | Parenting: Don’t Praise Your Children!
Goodjobandotherthings.com | Things you shouldn’t say
Motivatie volgens Dan Pink, schrijver van het boek ‘Drive’ (Youtube)
Gabriëlle Jurriaans is schrijver en journalist en maker van KROOST – Hét platform voor Onvoorwaardelijk Ouderschap.
