Het aantal vrijstellingen van de inschrijvingsplicht op basis van een geloofs- of levensovertuiging, vastgelegd in artikel 5 onder b van de Leerplichtwet, groeit. Daarmee nemen ook de zorgen over het gebrek aan toezicht op deze groep kinderen toe. Die zorg is begrijpelijk. De Nederlandse Vereniging voor Thuisonderwijs vraagt al vijfentwintig jaar om wettelijke erkenning van thuisonderwijs mét toezicht.
Onterechte verdachtmaking van ouders
Dat klinkt paradoxaal: een oudervereniging die pleit voor overheidscontrole op de autonomie van ouders. Toch is dat precies wat veel thuisonderwijzers willen. De suggestie dat deze ouders vooral religieuze sekteleiders en soevereinen met institutioneel wantrouwen zouden zijn die toezicht willen vermijden, klopt niet met de werkelijkheid.
In een recente uitzending van BNNVARA’s onderzoeksprogramma BOOS over thuisonderwijs en de media-aandacht en politieke uitspraken die daarop volgden, blijft vooral één beeld hangen: thuisonderwijs als ‘gevaarlijk terrein’ voor kinderen. Het is onterecht om hun ouders verdacht te maken, terwijl het gebrek aan toezicht op de rechten van 2.860 vrijgestelde kinderen toch echt de schuld is van een falende overheid.
Twee scenario’s
Incidenten die voortkomen uit het ontbreken van inspectie, zouden niet moeten leiden tot het veroordelen van thuisonderwijs als geheel. Een Kamerbrief uit december 2025 stelde dat artikel 5b onder b zijn grenzen heeft bereikt. Sindsdien liggen twee scenario’s op tafel: het afschaffen van dit artikel zonder alternatief, of het wettelijk erkennen van thuisonderwijs mét toezicht.
Kinderombudsman Margrite Kalverboer sprak met kinderen die thuisonderwijs krijgen en concludeerde dat zij het „in grote mate” eens is met hen over hoe thuisonderwijs wettelijk moet worden ingericht. Het afschaffen van thuisonderwijs zou „de levens van heel veel kinderen kapotmaken”. Ook de redactie van BOOS is niet tegen thuisonderwijs, alhoewel ze daar wel verwarring over zaaien.
Jarenlang zijn ouders die thuisonderwijs gaven strafrechtelijk vervolgd voordat het Openbaar Ministerie hier in 2025 mee stopte wegens „te weinig juridische houvast”. Na een recent spoedoverleg tussen staatssecretaris van Onderwijs Judith Tielen, het OM en gemeenten wil het OM deze ouders toch weer strafrechtelijk gaan vervolgen. Hierdoor kan de indruk ontstaan dat het uitgangspunt dat alle kinderen het beste af zijn op school zwaarder weegt dan de scheiding der machten. De Hoge Raad en gemeenten wanen zich wetgever, maar de wet is niet veranderd.
Wel is er wederom sprake van grote rechtsonzekerheid en rechtsongelijkheid voor thuisonderwijsgezinnen. De gemeente waar je woont en de leeftijd van je kind bepaalt komend schooljaar mogelijk of je een strafblad krijgt als thuisonderwijsouder. Deze dreigende strafprocedures en de publieke stigmatisering raakt ouders én kinderen. Sommige gezinnen verlieten Nederland zelfs om thuisonderwijs te kunnen blijven geven.
Van schoolplicht naar leerrecht
Aanwezig zijn op school biedt geen garantie voor welzijn en zelfontplooiing. De kwaliteit van het schoolonderwijs staat onder druk en minimaal zeventigduizend kinderen zitten thuis als gevolg van scholen die hun zorgplicht niet vervullen. De overheid verdedigt het idee dat kinderen op school in aanraking komen met mensen uit alle hoeken van de samenleving. Terwijl schoolkinderen ook in bubbels leven: onderwijssegregatie houdt aan.
Ook het argument dat zonder scholen kindermishandeling niet gesignaleerd zou worden, verdient nuance. Het grootste deel van de meldingen bij Veilig Thuis, 66 procent, komt van de politie; slechts 5 procent uit het onderwijs. Scholen zijn zelf helaas ook niet altijd een veilige plek voor ieder kind.
In een context van thuisonderwijs met toezicht naast schoolonderwijs, worden kinderrechten beschermd en wordt meer maatwerk en diversiteit in het onderwijslandschap mogelijk gemaakt. Onderzoeken in binnen- en buitenland tonen aan dat ouders uitstekend in staat zijn om hun kinderen kwalitatief en effectief onderwijs te geven. Deze kinderen behalen goede academische resultaten, hebben vrienden en ontwikkelen zich minstens even goed als hun leeftijdsgenoten op school. Ze stromen ook gewoon door naar vervolgopleidingen en werk.
In landen als België, Denemarken en Groot-Brittannië kunnen ouders wel kiezen voor thuisonderwijs. Passend toezicht op de ontwikkeling en het welzijn van kinderen die thuisonderwijs krijgen, is in veel landen wereldwijd allang geregeld. Zogenaamd ‘dure’ inspectie is jaarlijks tientallen miljoenen euro’s goedkoper dan 2.860 vrijgestelde kinderen naar school sturen. Thuisonderwijs erkennen past perfect in de transitie van schoolplicht naar leerrecht, waar tientallen ouder- en leerlingenorganisaties toe oproepen.
Erken thuisonderwijs, teken de petitie
Zelfs leerplichtambtenaren die lijnrecht tegenover thuisonderwijzers stonden in de rechtszaal, steunen het wettelijk verankeren van thuisonderwijs als “eigenstandige sector‘ met toezicht. Het is alsof Extinction Rebellion en Shell het al eens zijn geworden over de energietransitie, terwijl het publieke debat en politici blijven hangen bij de vraag of klimaatverandering wel echt bestaat.
Wie werkelijk het belang van kinderen centraal stelt, luistert naar alle betrokkenen en hoort steeds dezelfde oplossing. Roep de Tweede Kamer op om eindelijk te regelen wat al decennialang wordt nagelaten: de wettelijke erkenning van thuisonderwijs mét toezicht. Teken de petitie op erkenthuisonderwijs.petities.nl.
Dit stuk werd geschreven door Yara Vossebelt en Yvonne Woldberg. Het werd geplaatst als opiniestuk in NRC, online en in print op 12 juni 2026.
Yara studeerde studeerde kinder- en jeugdpsychologie, is moeder van twee kinderen en geeft thuisonderwijs.
Yvonne Woldberg is eigenaar van ouderplatform Kind en moeder van twee schoolgaande kinderen.
Lees ook: Hoe werkt thuisonderwijs? en Thuiszitters: pak het systeem aan, niet het kind
Kiind pleit – bijvoorbeeld met de podcastserie Machtige Melk – voor vrije keuze en eerlijke, onafhankelijke informatie voor alle ouders. Wil je Kiind steunen? Word (vrijblijvend proef!)lid van Kiind. Op ons besloten communityplatform Kiindspeeltuin vind je naast alles van Kiind, honderden andere ouders om op basis van gelijkwaardigheid mee uit te wisselen. Geen behoefte aan alles van Kiind plus community? Meer lezen van Kiind kan naast hier op Kiind, ook via Substack.
