De VPRO serie Valse start, 100 dagen in de jeugd- en gezinszorg doet een hoop stof opwaaien. In de serie zien we hoe documentairemaker Nicolaas Veul stage loopt in een open groep in de jeugdzorg. Hij gaat er in gesprek met kinderen die, zo lang als nodig of wenselijk is, op het terrein van familiezorgorganisatie iHub verblijven waar twee (wisselende) groepsbegeleiders 24 uur per dag aanwezig zijn. We zien hoe de gezinnen worden geobserveerd en begeleid, om definitieve uithuisplaatsing te voorkomen.
Psycholoog en gezinstherapeut Kimberley Roerdink schrikt van de systeemgerichte aanpak in de groep, zonder dat de kennis over kindontwikkeling écht begrepen wordt. En ze deelt de breder gedragen kritiek op het herkenbaar in beeld brengen van de kinderen. Na het zien van de serie plaatst ze onderstaande tekst op haar LinkedInpagina. Dit is een bewerkte versie.
Willen we verharde kinderen? Blijf ze dan vooral apart zetten als ze het moeilijk hebben.
‘Ga ik delen hoe ik naar dit fragment kijk?’ denkt een deel van mij uit angst om shit over me heen te krijgen. Maar het antwoord is ‘Ja’ dus, om op te komen voor deze ouder en haar kinderen.
Allereerst, wat een moed vraagt het van deze moeder om met haar kinderen mee te werken aan deze documentaire. Ook de medewerkers vind ik dapper, doe het maar op de nationale televisie in de wetenschap dat iedereen er wat van vindt.. Zo ook ikzelf.
Kijkend naar dit fragment voel ik grote bewondering voor de rust die deze moeder uitstraalt. Als je kind grote emoties uit dan is zelf kalm blijven echt topsport.
Ze toont zich leerbaar en neemt de adviezen van de jeugdzorgwerker aan, welke ze zelfs meteen in de praktijk brengt.
Én ik voel me ook verdrietig als ik hier naar kijk.
De blik van het jongetje als hij de eerste keer wordt opgepakt en meegenomen. Ik kan me vergissen hoor, maar volgens mij zie ik de angst in zijn ogen.
Heel verstandig om samen naar een andere ruimte te gaan, iets wat ik ook vaak adviseer. Alleen het gedrag ondertitelen met ‘hij lokt nu een reactie uit’, waarna besloten wordt om het kind alleen te laten doet me pijn.
Dit kind heeft duidelijk een ‘geflipt’ brein, zoals ik het vaak noem. Logisch nadenken is onmogelijk. Een gesprek voeren is onmogelijk. Luisteren naar een ander is onmogelijk. Het deel van het brein wat dat mogelijk maakt is gewoonweg offline.
Dat is geen onwil, maar onmacht.
Niet verwonderlijk dat het kind steeds terugkomt. Wat hij eigenlijk vraagt is ‘help mij!’. Ja, dat doet hij wel in een ‘lastige’ verpakking. Maar is het niet aan de hulpverlener om de ouder te leren voorbij het gedrag te kijken?
Dit kind voelt zich niet gezien, niet gehoord, niet begrepen, niet veilig. Zijn gedrag aan de buitenkant zegt iets over de chaos in zijn binnenkant. Nergens zie ik in dit fragment dat er écht aangesloten wordt bij de onderliggende behoefte van dit kind.
Logisch nadenken met een ‘geflipt’ brein is onmogelijk
Wat wil het kind duidelijk maken?
- Is het spelletje te moeilijk?
- Is de omgeving te spannend/nieuw/onveilig? Zo’n cameraploeg op je neus is niet niks.
- Vindt hij het lastig om de aandacht te delen?
Het advies van de jeugdzorgwerker is om zonder iets te zeggen het kind weer op te pakken en weg te brengen. Minder taal kan handig zijn, maar blijf er daarna bij alsjeblieft.
Ook als hij roept ‘ga weg!’. Juist dan blijf je nabij. Dat kan ook op afstand, desnoods met een deur ertussen. Waarbij je uitstraalt; ‘ik ben hier, ik laat je niet alleen’.
Wat hier gebeurt lijkt te werken, omdat je ziet dat het kind uiteindelijk rustiger wordt. Wat we alleen niet zien is de laagjes om het hart die steeds dikker worden. En zo, lieve mensen, raken kinderen verhard.
Laten we de harten zacht houden. Van de kinderen én die van ons.
In de serie komen ook mooie dingen aan bod. Het is een en-en verhaal, ook mooie dingen waar we van kunnen leren. Ik ben me ervan bewust dat ik context mis en we slechts een fractie te zien krijgen. Ik weet ook dat iedereen handelt met de beste intentie, echt. Als je leert in je opleiding en van collega’s dat dit werkt, dan volg je dat. Been there done that. Anno 2025, met alle nieuwe inzichten uit het veld, had ik alleen wat anders gehoopt.
Foto: Nicolaas Veul (VPRO)
Lees ook: Verbindend gezag: oplossen in contact
