Ooit – honderden jaren geleden – was opvoeding geen issue. Het was niet eens een woord. Je kreeg kinderen, die leefden met je mee, en dat was het. Het idee dat kinderen gevormd, gekneed en gemodelleerd moesten worden is nog niet zo oud. Dat begon eerst vanuit religieus motief: de mens werd zondig geboren en moest goed gemaakt worden. Dat gebeurde veelal door tuchtiging en strengheid. Na de Verlichting zijn we, heel langzaam, anders gaan denken over kinderen. Met name de inzichten in de psychologie van de 20ste eeuw hebben het beeld veranderd.
Aan het eind van de 20ste eeuw kregen mensen steeds minder en steeds later kinderen. Dat beetje nageslacht dat we kregen moest goed lukken, slagen in het leven, gelukkig zijn, leuk meedoen in de maatschappij en nog een aardig, zelfstandig karakter hebben ook. Lukte dat niet dan was het, volgens de opvoedkundigen, toch zeker de schuld van de ouders. Dan lag het aan De Opvoeding.
Aangezien een Nederlandse vrouw gemiddeld niet meer dan 1,8 kinderen baart, staat of valt het succes van het ouderschap met hoe goed die 1,8 kinderen het doen. Meer kansen krijg je als ouder niet. Opvoedkundigen tuimelen over elkaar heen: het ene inzichtelijke advies na het andere wordt over ouders uitgestrooid.
Dat ene kind een beetje gezellig groot brengen, dat is geen sinecure
Leerden ouders het ouderschap vroeger in het wild in de gemeenschap waar geleefd en gewerkt werd, bemoeide de overbuurvrouw zich nadrukkelijk wel met jouw kinderen en woonden opa en oma onder jouw dak, tegenwoordig woont het kerngezin alleen, als zelfstandig eilandje in een steeds ingewikkelder maatschappij. Met het motto ‘dat bepaal ik zelf wel’ stevig boven de voordeur getimmerd, gaan we allemaal ons eigen pad op, doen ons eigen ‘ding’, en willen allemaal het beste voor ons kind.
En nu zijn veel ouders de weg kwijt. Want dat opvoeden, dat ene kind een beetje gezellig groot brengen, dat is geen sinecure. Hele boeken moet je daarvoor verslinden, websites bekijken, adviezen van familie en vrienden aanhoren, voor de geboorte al bedenken waar het naar school moet gaan, er moeten sportclubjes gevonden worden, kinderopvang, dagbestedingen, hobby’s vooral veel hobby’s, en bovenal: het kind moet Opgevoed worden met een hoofdletter O.
Opvoeding als actieve activiteit, dat moet je serieus nemen. Niet te soft, niet te hard. Ontwikkelen moeten kindjes zich, ontplooien, eruit halen wat erin zit, en vooral moet er veel gelezen worden; constant je koers als ouder bepalen, en je weg zien te vinden in AdviesLand.
Dat AdviesLand een wat onbestemde woestenij van allerhande stromingen is, daar komt de betrokken ouder pas achter als het wat boeken ter hand neemt. Zegt de tv-nanny dat je kinderen vooral op strafmatjes moet zetten en moet belonen met kralen in een potje, een andere stroming meent dat je opvoeding staat of valt bij liefdevolle aandacht en praten tot je een ons weegt.
Daar sta je dan, met je enkeltje naar station Ouderschap. De weg kwijt kijk je eens om je heen, maar al die andere verwarde vader- en moedergezichten spreken boekdelen: hier valt weinig van elkaar te leren. In een straat wonen wel tientallen meningen, normen en waarden, en allemaal zo arbitrair als maar kan. Met wat geluk heb je nog ouders of familie in de buurt die je enigzins gerustellen danwel aanmoedigen, maar met wonen en werken verder uit elkaar dan ooit, en onze vrijheid om te wonen waar we willen, is de kans groot dat jij in Groningen woont en je moeder in Alblasserdam.
De vraag doemt zich levensgroot op: is dit leuk? Als je op je vrije dag naast een glijbaan staat te kijken of je 1,8 kind zich niet een blauwe bult valt, of je op een ouderavond je zorgen zit te maken of kleine Finn of Sophie het met 6 jaar toch echt wel gaat redden qua Citotoets, waar is dan de fun? Als je kind in de Grootgrutter een driftbui krijgt en je met het schaamrood op de kaken afvraagt of jouw dreumes misschien een cursus agressiereductie nodig heeft, waar is dan nog het plezier te vinden?
Opvoeddeskundigen staan alweer vooraan in de rij met nieuwe boeken en nieuwe adviezen: hoe je lol kunt maken, hoe je een luie ouder kunt zijn, hoe je jezelf heel zen door het donkere opvoedwoud kunt begeven.
Hier zijn mijn twee centen – gratis en voor niets, en je leest het in een minuut. Relax, haal adem en ga zitten. Doe even helemaal niets. Zo dat lucht al op. Hier is het goede nieuws: baby’s komen ter wereld met simpele behoeftes. Ze willen nabijheid en moedermelk. Af en toe een schone luier. Gooi weg die babybijbels, weg met de ingerichte babykamer, leg al die goedbedoelde adviezen naast je neer. Sluit je deur, pak een goed boek en houd je baby dicht bij je. Relax. Je baby laat wel weten wanneer hij honger heeft. Doe je baby af en toe in een draagdoek en haal wat frisse lucht samen. Die baby gaat dan, helemaal vanzelf, zitten, staan, praten en eten, zonder aanmoediging of sturing van jouw kant, op zijn eigen door genen bepaald moment. Zonder dat je op de kalender zijn sprongetjes hebt aangestreept, of je de haren hebt uitgetrokken omdat zus-en-zo’s baby allang van alles kan, geniet jij van je kind vanaf de zijlijn als zeer betrokken, begane toeschouwer. Zijn warme veilige haven. Je hebt niks dat moet, je hebt niets te bewijzen, voelt dat niet ontzettend prettig? Je kind mag binnen de lijnen alle kanten op en jij geniet van al het moois dat zich binnen in jouw kind opbloeit en ontplooit.
Als je kind ouder wordt: laat je verbazen. Kijk naar de wonderschone mens die zich ontwikkelt, zijn eigen vriendjes kiest, contact maakt, liefheeft, boos wordt, zijn eigen interesses krijgt. Met wat water en aandacht groeit jouw kind uit tot een mooie bloem. Misschien was jouw bloem in gedachte geel en niet rood, maar laat je verrassen door wat er tevoorschijn komt. Geniet ervan. En dat laatste, genieten van je kind zonder waardeoordeel, zonder vooropgezet plan, zonder je schuldig te voelen, of beschaamd, zonder te oordelen over jezelf of te twijfelen aan je capaciteiten als ouder: dat wens ik iedere vader en moeder toe.
Kijk eens omhoog: de zon schijnt, ga naar buiten, klim mee op die glijbaan of bouw samen een boomhut. Geniet en heb lief.
Tóch meer lezen?
– De site van beroepsluiaard Tom Hodgkinson met leuk leesvoer over relaxt ouderschap.
– Boek ‘Opvoeden voor beginners’ over de zin en onzin van opvoedingsadvies.
Gabriëlle Jurriaans is schrijver en journalist en maker van KROOST – Hét platform voor Onvoorwaardelijk Ouderschap.
